Tohumluk Performansının Yükseltilmesi
Leopoldo Baudet, Fabrício Peske (Seeds News Magazine)
Tercüme; TÜRKTED
”Tohumluk Haberleri” Dergisinin Temmuz/Ağustos 2007 sayısında Prof. Peske’nin, “Tohumluk Değerinin Yükseltilmesi” isimli bir makalesi yayımlanmıştı. Bu makalede, Brezilyadaki soya tohumluğu perakende (son) fiyatını belirlemede etkili olan değişik unsurları kapsayan bir grafik-çizelge yer almaktaydı. Amaç – tohumun toprağa konulması ve üzerinin örtülmesi- gibi basit bir işlemin (ekim) yapılma zamanında, çiftçinin kullanımına sunulmuş olan değişik teknolojik alternatifler hakkında bilgi vermekti.
Bu değişik teknolojiler, –yüksek kaliteli tohumluk başta olmak üzere- fungusit, inokulant, film kaplaması, mikrobesin elementleri, insektisitler ve diğer bazı uygulamaları kapsamaktadır.
Çiftçilerin bu teknolojilerden en yüksek yararı sağlayabilmesi için, tohumluğun kendisinin bizzat yüksek satandartlara haiz olması ve buna ek olarak, tohumluğa eklenen muhtelif maddelerin –kendilerinden beklenen işlevleri yerine getirebilecek- bir şekil (yöntem) ve konsantrasyon (doz) ile tohum yüzeyine uygulanmış olması gerekmektedir.
Hangi iş olursa olsun, yatırımın yapılacağı bir zaman ve gelirin elde edilmeye başlanacağı bir zaman vardır. Tohumluk, en eski devirlerden beri, buna çok iyi bir misal teşkil etmektedir. Tarımda köklü değişikliklere yol açan muhtelif teknolojilerin zaman içerisinde ortaya çıkması ile bu kavram daha da gelişmiştir.
Yüksek bir performansa imkan veren yüksek kaliteli tohumlukların kullanımı, çiftçiler tarafından -maliyetleri ve riskleri minimum seviyeye indirmede- en etkili bir yol olarak kabul edilmektedir. Kaliteli tohumluğun üretimi için gerekli olan tüm tedbirler alındıktan sonra, ekim esnasında tohumları çevreleyen ortam şartlarının iyileştirilmesi yoluyla tohumluğun performansını daha da artırabilir.
Böylece, tohumluğun performansının yükseltilmesi, hem bir dizi spesifik işlem ve uygulamalar hem de ekim zamanı var olan ortam şartlarının iyileştirilmesi suretiyle mümkün olur.
Bitki Performansı Konusundaki Çiftçi Beklentilerini Karşılamada Yüksek Teknoloji Stratejileri
Soya, pamuk, hibrit mısır, çeltik ve bazı sebze ve çiçek türleri tohumculuğunda halen çok güçlü bir rekabet ortamı söz konusudur. Tohumluk kalitesininin ne kadar önemli olduğunun çiftçiler tarafından anlaşılmış olmasının yanısıra, düzensiz çimlenme ve çıkışların, çeşit veya tohumluğun imajı üzerinde yapacağı olumsuz etki de bu rekabeti kızıştırmaktadır.
Tohumluk performansını yükseltmek için uygulanmakta olan değişik alternatifler arasında tohumların; daha uzun süreli koruma sağlayacak spesifik maddeler ile kaplanması, ön-işlemlere tabi tutulması (osmotic/hydric preconditioning) veya ön-ıslatmaya (priming) maruz bırakılması, çimlenme ve çıkış süreçlerinin (proseslerinin) tohumun genetik potansiyelinin ötesinde iyileştirmesi ya da tohumluğun ekim değerini belirleyen fiziksel özelliklerin zenginleştirilmesi sayılabilir. Bitki büyüme düzenleyicileri gibi biyokimyasal işlem uygulamaları da çimlenme ve çıkışta hız ve üniformite sağlayabilir.
Tohumluk kaplamasında kullanılan yeni maddeler sayesinde artık geleneksel tohumluk ilaçlamalarından çok farklı olarak, sıvı maddeleri olduğu gibi toz formulasyonları da tohumluğa yapıştırmak mümkün olmaktadır. Bu durumda yapılacak şey, tohumluğa hangi maddelerin ve ne miktarda katılacağına karar vermekten ibarettir.
Artık tohumları, üzerlerinde taşıdıkları ya da toprakta bulunan patojenlerden korumanın yanısıra onları mikro besin elementleri, su severler (hydrophobic products) hatta hormonlarla zenginleştirmek bile mümkündür.
Şayet söz konusu tohumlar hibrit mısır, çeltik, sebzeler ve çiçekler gibi –içerisinde düşük oranlı ölü tohum veya fidecikler bulunması halinde bile potansiyel populasyon ve verimliğin kayda değer ölçüde azalacağı- tohumlar ise bütün bu ihtimaller çok daha önemli hale gelmektedir.
Yapılan pek çok araştırmanın sonucu göstermiştir ki, tohumluk ilaçlaması konusunda yapılacak küçük bir yatırım – toplam tohumluk maliyetine kıyasla- yalnızca çimlenme ve çıkış performansını ve fide sağlığını iyileştirmekle kalmamakta, buna karşılık birim alandan sağlanan ürün miktarı üzerine de çok büyük etki yapmaktadır.
Çeltikte tohumluğun insektisitler ile ilaçlanması verimi hektar başına 713 kg kadar artırırken sebzelerde ise tohumlara fungusit uygulanması Alternaria, Pythium, Phytophora ve Rhizoctonia’nın yol açtığı çıkış öncesi ve sonrasında görülen çökerten vakalarını (damping-off) azaltmaktadır.
Buğdaygil yem bitkisi Bracharia’da, tohumlara su sever maddelerin eklenmesi –yetersiz miktarda yağışların yol açtığı çimlenmeleri engellemek suretiyle- toprakta yalnızca yeterli miktarda nem bulunması halinde çimlenmeye yeşil ışık yakmaktadır.
Her bir ürün bitkisi (crop), her çeşit veya hatta her bölge farklı bir tohumluk ilaçlaması (muamele) na ihtiyaç gösterebilir ya da talep edebilir. Soya ve mısır söz konusu olduğunda insektisitler ile muamele, tohumluk maliyetinin % 12-20 sini teşkil eder. Böyle bir ilaçlama, spesifik toprak zararlılarını etkisiz kılmada tek etkili seçenek olabilir ve tane verimini % 128 oranına kadar artırabilir.
Hibrit mısır ve çeltik göz önüne alındığında, bu türlerde göreneksel çeşitler için söz konusu olan ekim normlarının yüksek olması yüzünden, durum daha da aydınlığa kavuşur.
Sistemik veya kontakt şeklindeki geleneksel fungusit veya kimyasal ya da biyolojik insektisitler ile yapılan muamelelerin (treatment) yanı sıra, bir büyüme düzenleyicisi olan Giberellik Asit’in çeltik ve marul tohumluğuna uygulanması ya da soya, şeker pancarı ve fasulye tohumlarının hidrojen peroksit ile muameleye tabi tutulması çimlenme ve çıkışı artırmak suretiyle tohum performansını yükseltmektedir.
Brezilya’da muhtelif ürün bitkilerinde tohumluk maliyet ögeleri:
|
Komponent |
Soya |
Hibrit Çeltik |
Hibrit Mısır |
Sebzeler |
Yem Bitkileri |
|
--------------------------------- % -------------------------------- |
|
Tohum |
60 |
87 |
82 |
78 |
66 |
|
Fungusit |
7-8 |
2 |
2 |
2 |
7 |
|
İnsektisit |
16-22 |
5 |
12 |
6 |
15 |
|
Mikro Besin Elementleri |
7-9 |
- |
2 |
- |
- |
|
Film Kaplama |
3-4 |
2 |
2 |
5 |
4 |
|
İnokulant |
3 |
- |
- |
- |
- |
|
Giberellik Asit |
- |
4 |
- |
- |
- |
|
Priming |
- |
- |
- |
9 |
- |
|
Su Sever Maddeler |
- |
- |
- |
- |
8 |
Tohumluklarda Yapılan Modern İşlemler
Tohum işlemede kullanılan maddelerin tohumluk yüzeyi üzerine uygulanması ve dağılımı eskiden beri “küçük kap” (vase) sistemi kullanan işleme makinaları ile yapılagelmiştir. Günümüzde -farklı maddeleri sprey şeklinde püskürten ve tohum işleme makinasına etkili bir tohumluk besleme sistemi ile bağlanmış olan- bir düzenek (“hat”, disk dağıtıcı vs) malzemenin tohum yüzeyine etkili bir şekilde dağılmasını ve yapıştırılmasını sağlar. Daha da ötesi, bu püskürtme işlemini yapan makina (makro ve mikro besin maddeleri, fungusitler, insektisitler, büyüme düzenleyicileri, su sever ürünler, inokulantlar vs gibi) muhtelif maddeleri içeren kıvamlı bir sıvıyı da film kaplama şeklinde uygulayabilir.
Tohumların kaplanması ya da ince bir film tabakası ile örtülmesi hususu başlangıçta, hassas ekimi* (precision planting) daha kolaylaştırmak ve -insektisit uygulamak suretiyle- tohumları elverişsiz tohum yatağı şartlarına karşı korumak gayesiyle geliştirilmiştir. Bu başlangıç aşamasını takiben –tohum kaplama- işine pek çok ilaveler yapılması söz konusu olmuştur. Bunlardan bazıları şunlardır; baklagil tohumlarına biyolojik inokulantlar uygulanması, tohum etrafındaki toprak pH sının modifiye edilebilmesi için kireç kullanılması; tohumluğa aktive edilmiş karbonlar, bakteriyel hastalıkları kontrol altına almak amacıyla antibiyotikler ilavesi, herbisitler ve herbisit antidotları veya yumuşatıcılar (softeners) yapıştırılması, çimlenmeyi geciktirmek amacıyla yazlık buğdayda çok sayılı tabaka (multilayer) uygulanması, tavaya çeltik ekiminde su altındaki çeltik tohumlarına oksijen sağlamak gayesiyle kalsiyum peroksit ilavesi, su sever (hydrophobic) materyal olarak lanolin yağı ve/ veya soyada kuru ya da su basmış topraklara ekilen tohumları korumak için Captan eklenmesi, soya da mikro besin maddeleri (Molibden, Kobalt, Boraks) uygulanması vs.
Tohumları film ile kaplamanın belli başlı avantajı, tohumda su emilim hızının düzenlenmesidir. Böylece tohuma hızlı bir şekilde su girmesinin yol açtığı hasar ve foto aktif kimyasal maddeler ile biyolojik ürünlerin tohuma girmesi engellenir.Fungusitler, insektisitler ve toksik tozlara karşı bireysel koruma sağlanır.
Geçtiğimiz yıllarda polimer endüstrisi (sanayi kolu), -esas itibarıyla görenekel tohumluk ilaçlamaları ile uyumlu- polimerlerin üretilmesi yoluyla, hızlı ve agresif bir gelişme sergilemiştir. Son zamanlarda yüksek değerliliğe sahip çeşitlerin (Hibritler, GDO’lar) kullanılması ve daha düşük ekim sıklıkları uygulanması dolayısıyla, polimerler ve boyaların kullanımında esas alınan bazı kriterler; tohumluk performasının yükseltilmesi, renkli kaplanmış tohumlar için pazar talebinin varlığı, tohuma uygulanmış olan kaplama maddelerinin ekim öncesi kayba uğramaması ve tarlada olduğu kadar tohumluk işleme fabrikasında çalışan işçilerin de sağlığının korunması hususlarıdır.
Ekim ve taşınmalarını kolaylaştıran parlak renkler temin etmek suretiyle polimer maddeler tohumların görünüşünü iyleştirmektedir. Tohumluğa olan talep ona yapılan katma değerin bir yansıması olduğu için, polimer kompozisyonu teknik spesifikasyonlara uygun düşmeli, ve iyi bir performans gösterecek yüksek kaliteli tohumluklar çiftçilere temin edilmiş olmalıdır.
İnsektisitlere gelince, geniş alanlara yayılmış olan farklı zararlılara (armyworm ve larvası) yönelik çok sayıda aktif madde söz konusudur. Bu zararlı, ekimi takiben tohumlar ve çimlenmeyi takiben de kökler ile beslenmeye başlamakta ve fide döneminde ise yaprakları yemek suretiyle bitkileri hasarlandırmaktadır. Bunun sonucunda, zararlı populasyonunun sebep olduğu tahribat çıkış ve bitki sıklığında aksamalara sebep olmaktadır.
Fungusitlerin durumu da bundan farklı değildir. Fungusit kullanımı, bitki çıkışı veya başlangıç bitki örtüsü tesisinin söz konusu olduğu dönemde, daha geniş ölçüde bir mikro organizma kontrolü sağlamaya ek olarak, tohumluğun muhtemel bir bulaşmaya (enfeksiyon) maruz kalmasını önlemeyi amaçlamaktadır.
Soya, mısır, pamuk ve çeltik gibi değişik bitkiler üzerinde yapılan araştırmalar, tohumluk üretim sürecinde fungusit uygulamasının getirdiği maliyet artışının % 2’ yi geçmediğini ortaya koymuştur. Buna mukabil ekimin yenilenmesi halinde maliyet (üretim) yaklaşık % 18 kadar artmaktadır. Sebze tohumlarına gelince, sistemik ve kontakt fungusitler ile muamele edilmeksizin, bunların ekilebilmesini düşünmek bile mümkün bile değildir.
Muhtelif araştırma tebliğleri, çıkış zamanının 2 ½ gün kadar öne çeken Giberellik asit uygulamasının etkinliğini konu almıştır. Bu husus, fide çıkışını geciktiren düşük sıcaklıkların söz konusu olduğu ortamlarda son derece önem arzetmektedir.
İnokulantlara gelince... Nitrojen soya bitkisi için en önemli besin maddesidir. Yaklaşık 1000 kg tane üretebilmek için bitkinin 8 kg azota ihtiyaç duyduğu bilinmektedir. Soya gibi baklagil bitkileri için, biyolojik nitrojen fiksasyonu (havadaki serbest azotun tespiti), başlıca azot tedarik yoludur. Bradyrhizobium cinsine dahil bakteriler nodüller (yumrular) teşkil etmek üzere, bitki köklerindeki kılcal damarları enfekte eder. Bitkinin ihtiyacı olan azot miktarını karşılanması, fiksasyon işleminin ne derece etkili olduğuna bağlıdır. Günümüzde kullanılan bri ksısım inokulantlar ise fungusitler ile uyumludur ve bu sebepten inokulantların etki gücünün azalması söz konusu değildir. Bundan dolayı tohumluk fungal (mantari) hastalıklara karşın ilave bir koruma elde etmiş olur.
Tohumlukların Ön işlemeye ve Ön Islatmaya Tabi Tutulması
Kökçüğün dışarı çıkmasına izin vermeyen ancak temel metabolik aktiviteyi teşvik edecek ölçüde kontrollü bir hidrasyondan ibaret olan, tohumlukların ozmotik işleme tabi tutulması, özellikle muhtelif çevre şartları altında hızlı ve uniform bir çimlenme sağlamak amacıyla geliştirilmiş bir yöntemdir.
Genel olarak bu işlem, bir ozmotik solüsyon içerisinde bırakılan tohumların, belirli bir sure su emmesi ve hemen arkasından süratle kurutularak başlangıçtaki nem durumlarına tekrar döndürülmesi esasına dayanmaktadır.
Hidrasyon (hydration) tohumların, çimlenme safhasına gelinceye kadar, tuzlu bir ortamda su emmeye bırakılması ve daha sonra bunlardan hemen ekilecek olanların düşük sıcaklıklarda, bilahare ekilecek olanların ise, kurutularak depolanması anlamına gelmektedir.
Sebzeler, çiçekler ve yembitkisi tohumlarının ozmotik işlemlere tabi tutulması, çimlenme ve çıkışta hız ve üniformiteyi artırmayı ve tohumların çevresel streslere toleransını yükseltmeyi hedeflemektedir.
Ozmotik işleme tabi tutmanın en yararlı etkisi olarak bu güne kadar en yaygın biçimde bildirilen fayda; marul, şekerpancarı, havuç, ıspanak, karpuz, biber, domates ve diğer bitkilerde görülen normaldan daha yüksek ve daha düşük sıcaklık derecelerinde bile bu tohumlukların daha yüksek bir performans göstermesi durumudur.
Tohumların ozmo-işleme tabi tutulması (osmoconditioning), tuzlu topraklarda çıkış oranını yükseltmiş ve çökerten fungusunun etkisini ise azaltmıştır. Tohum kaplamasında kullanılan polimerler aditifler içermekte ve bunlar uygulandıkları türlerin tohumlarında ön ıslatmayı etkilemektedir.
Çiftçiler her zaman risk ve maliyeti düşürme amacını güderler. Bu sebepten başarılı bir bitkisel üretim için en gerekli ilk adım sağlıklı bir başlangıç bitki populasyonu (ilk bitki sıklığı) elde etmektir. Bu demektir ki çiftçiler, başarızlık ihtimali sıfır olan ve tohumluk performansını daha ileri seviyelere çıkarmaya imkan verecek ilave maddelerin tohuma katılmasına imkan veren bir sistem ile çalışmalıdır. Tohumluğa yapılan yatırımların geriye dönüş sağlaması ve daha iyi bir bitki performansının garanti altına alınması için tek yol budur.
*(precision planting=üstün özelliklere sahip havalı mibzerlerle çok hassas şekilde yapılan bir ekim)
